Drinkwater in Zeeland

Aan het eind van de negentiende eeuw werd drinkwater in Vlissingen nog per schip aangevoerd. De aanleg van een waterleiding was aanvankelijk niet bedoeld voor de inwoners, maar voor de plaatselijke industrie die dringend behoefte had aan zoet water. Anders dan in steden als Rotterdam en Dordrecht kwam het initiatief niet van de gemeente, maar van particuliere ondernemers. Ingenieur J.L. Gruber wees de duinen bij Zoutelande aan als geschikte winplaats. De gemeenteraad verleende daarop een concessie aan een Arnhemse industrieel die bereid was te investeren. Op 26 januari 1884 hief de burgemeester het eerste glas duinwater en nam daarmee de Vlissingsche Duinwaterleiding officieel in gebruik.

De oprichting van de N.V. Waterleidingmaatschappij Zuid‑Beveland markeerde een belangrijk keerpunt in de Nederlandse drinkwatergeschiedenis. Steeds duidelijker werd dat kleinere gemeenten niet zelfstandig konden voorzien in hun groeiende waterbehoefte. Dr. J.W. Jenny Weyerman speelde hierin een cruciale rol: hij zag niet alleen de noodzaak van een gezamenlijke voorziening, maar wist ook 23 van de 25 gemeenten te overtuigen om mee te doen aan een streekwaterleiding. Proefboringen bij Ossendrecht toonden aan dat diep in de ondergrond een grote hoeveelheid zoet water van uitstekende kwaliteit aanwezig was. In 1910 werd Nederlands eerste grote streekwaterleiding officieel opgericht.

Op Schouwen‑Duiveland gingen jaren van vergaderen, onderzoeken en halfslachtige pogingen vooraf aan de daadwerkelijke start van een drinkwatervoorziening. In 1918 wisten de gemeenten een deel van de duinen in erfpacht te krijgen van de Rijksoverheid, nadat onderzoek had aangetoond dat hier voldoende zoet water in de bodem aanwezig was. Pas in 1920 werd formeel besloten tot de oprichting van de N.V. Waterleiding Maatschappij Schouwen‑Duiveland. Daarna duurde het nog tien jaar voordat het eerste leidingwater uit de kranen stroomde. In de duinen bij Haamstede verrees pompstation De Blinkert. De eerste inwoner die werd aangesloten op het leidingnet was — heel toepasselijk — de directeur van de waterleidingmaatschappij.

De groeiende watervraag, vooral in Vlissingen, maakte het in de jaren dertig noodzakelijk dat de gemeenten in Midden‑Zeeland nauwer gingen samenwerken. In 1936 bundelden de vijf gemeentelijke waterbedrijven van Vlissingen, Middelburg, Borsele, Domburg en Oost‑ en West‑Souburg hun krachten met de Waterleidingmaatschappij Zuid‑Beveland (WMZB). Samen richtten zij de N.V. Waterleidingmaatschappij Midden‑Zeeland op, die voortaan de distributie van drinkwater op Walcheren en Zuid‑Beveland verzorgde. Daarvoor was een geheel nieuwe leidinginfrastructuur nodig, inclusief een opjaagstation en een watertoren. Het water kwam uit de winplaatsen van Middelburg, Vlissingen en de WMZB.

In de jaren zestig besloot de Rijksoverheid het Scheldebekken te ontwikkelen tot een industriële zone. Om aan de toekomstige watervraag van industrie en woonkernen te kunnen voldoen, fuseerden de Waterleidingmaatschappij Zuid‑Beveland en de Waterleidingmaatschappij Midden‑Zeeland — waarin inmiddels ook de gemeentelijke bedrijven van Souburg, Domburg en Vlissingen waren opgenomen — in 1966 tot één organisatie onder de naam Waterleidingmaatschappij Midden‑Zeeland (WMZ). Kort daarna sloten Tholen (1967) en Schouwen‑Duiveland (1968) zich aan. Met de fusie van Zeeuwsch‑Vlaanderen in 1970 was er vrijwel sprake van één Zeeuws waterbedrijf: de N.V. Watermaatschappij Zeeland, opnieuw afgekort tot WMZ.

Eind jaren tachtig werd in Zeeland besloten om één provinciaal nutsbedrijf op te richten voor gas, water en elektriciteit. Een landelijke reorganisatie van de energiesector vormde de directe aanleiding, maar de WMZ werkte administratief al jarenlang samen met energiemaatschappij PZEM. De provincie sprak zich duidelijk uit voor een geïntegreerd nutsbedrijf dat de voorzieningen zou bundelen en versterken. In 1990 werd de stap gezet: de WMZ en de PZEM fuseerden tot de N.V. Delta Nutsbedrijven.